Ogólne

Jaskółka? Dobry sposób na pryszcze

Lubię czytać o starych wierzeniach. Zapewne ileś osób czytających „Plamkę mazurka” pamięta o tym, że dawniej uważano iż jaskółki zimują na dnie zbiorników wodnych, dom na którym lepią gniazdo jest szczęśliwy i wolny od pożaru. Na podstawie jej lotu określano pogodę, a sam przylot bywał wróżbą nadchodzącej wiosny i lata. Dzięki tym ptakom wierzono, że można pozbyć się piegów, a nawet „pryszczy”. Cokolwiek owe „pryszcze” mogły znaczyć. Jaskółki cieszyły się wielką miłością ludu, ale uważano aby nie przelatywały one pod brzuchem krowy. Takie coś powodowało, że krowa dawała mleko z domieszką krwi.

*          *          *

„1. Według mniemania ludu jaskółki nie odlatują na zimę do cieplic, lecz siedzą przez zimę w bagnach, a na wiosnę wylatują z tychże, ale tylko te, które się przeszłego lata wylęgły. Ich rodzice zaś pozostają w bagnie i przemieniają się w żaby. Stąd też to pochodzi, że na wiosnę bardzo mało jaskółek się pojawia, choć w jesieni było ich wiele (Brzezinka, Pochówka).

2. Albo też zbierają się w jesieni nad wodami, zaczepiają się nóżkami jedna drugiej i zanurzają się w wodzie, w rzekach lub stawach, gdzie zimę przepędzają, a na wiosnę znowu wylatują. Przyczyną tego przesądu ma być ta okoliczność, iż znachodzono po bagnach i stawach wiele utopionych jaskółek* (Szczepanów, Ladzkie, Stanisławów, Nadworna, Dziewiętniki, Złoczów, Jazłowiec, Dukla i t. d.).

3. Lub też nawet chowają się pod podłogami stajen, uczepiwszy się jedna drugiej (Zabrzeż, Krościenko).

4. Gdy jaskółki pierwszy raz na wiosnę się pokażą, musi być jeszcze śnieg, bo one go wytrząsają (Dziewiętniki, Romanów, Hołoskowice).

5. Gdy jaskółka ukaże się na św. Józefa (19 marca) będzie wnet wiosna (Szczepanów).

6. Jaskółkę szanuje lud powszechnie. W tym domu, na którym ma gniazdo lub je zakłada, panuje szczęście (Dziewiętniki, Tyśmienica, Stanisławów, Wieliczka, Janów pod Lwowem, Złoczów, Dukla, Muszyna, zresztą powszechne).

7. Tego domu nie uchwyci się pożar (Dziewiętniki, Janów, Złoczów); w tym domu musi być w tym roku wesele (Buczacz, Tyśmienica); z tego domu panna za mąż się wyda (Pochówka, Pobereże).

8. Dlatego też nie wolno jaskółce wyrządzić krzywdę. Wszelką wyrządzoną jej krzywdę uważa lud za grzech (Dziewiętniki, Sidzina), a psotnika spotyka nieszczęście (Ladzkie, Jazłowiec).

9. Kto zabije jaskółkę lub jej gniazdo zepsuje, zburzy lub też jaja wybierze, rozbije, temu zrobią się strupy, słody czyli parchy na głowie (Janów, Bucyki, Dziewiętniki, Halicz, Jasienów Polny), albo dostanie piegów wieśniankami (Dolina, Kniażowskie), albo „wiśniwkie” zwanych (Kałusz, Siwka), albo krost (Pobereże, Nadworna, Sielec).

10. Lub też w tym domu, w którym mieszka jej krzywdziciel, ktoś umrze (Mikuliczyn).

11. Albo krowy tego lub owce krwią doić się będą (Sidzina, Raba Wyżnia), lub też jaskółki podlatywać będą temu popod krowy, zamieniając ich mleko w krew, jakby dla zemsty (Sidzina, Jazłowiec, Dukla, Tymbark). W ogóle gdy jaskółki przelatują popod krowy, uważa to lud za jakąś karę, gdyż krowy takie dają mleko krwawe (powszechne, ob, Kolberg. Lud III, 100, nr. 15)**.

12. Gdy jaskółka wleci do izby, jest to oznaką śmierci lub choroby (Stanisławów, Janów), w ogóle jakiegoś nieszczęścia (Fitków).

13. Gdy wleci oknem do izby, będzie jakaś nowina (Pobereże).

14. Gdy jaskółka wlatuje przez dymnik, uważają za coś osobliwego (Zaborów).

15. Gdy się wyjeżdża w drogę, a jaskółki plączą się poprzed końmi, jest to oznaką, że się podróż nie powiedzie (Stanisławów, Dziewiętniki, Janów).

16. Kto pierwszy raz na wiosnę ujrzy jaskółki, niech udaje się szybko do domu i myje, aby był rzeźwy i wesoły, jak te ptaki (Szczepanów, Maków), lub niechaj naciera sobie oczy jakąkolwiek wodą, nawet śliną, aby go oczy nie bolały (Chocznia)***.

17. Albo: umyj się, abyś nie biegł szybko na spanie, abyś nie był rozespany (Dziewiętniki), abyś wczas wstawał, a we dnie nie spał (Wola Batorska), abyś się nie opalił (Zaborów).

18. Ktoby schwycił jaskółkę, a nie obmywszy ręki, potarł nią twarz, dostanie plam na niej (Pochówka). Młode bowiem jaskółki mają krostę; gdy więc kto je schwyci i potrzyma w ręce, dostanie krost (Posiecz, Solina, Sielec). 

19. Mający pryszcze, niech uważa na pierwszy przylot jaskółek, a skoro tylko z ciepłych stron przylecą, niech się na nie popatrzy, a pryszcze zgoją się czyli zginą (Pochówka).

20. Gdy kto ma piegi, a jaskółkę pierwszy raz obaczy na wiosnę i obmyje się błotem, to mu zaraz piegi znikną (Bohorodczany, Sielec, Stanisławów).

21. Lub niech weźmie wody na miskę i umyje się; jeżeli jaskółka napije się tej wody, dotycząca osoba utraci owe piegi (Jezupol).

22. Albo zobaczywszy jaskółkę po raz pierwszy, powinien zawołać: 

Łastiwkie, łastiwkie
Zdojmyt z mene wiśniwkie. (Siwka, Kałusz)
 
23. Albo też wreszcie rzucając za niemi kamykami, mówić winien te słowa: 
 
„Łastiwki, łastiwki,
Wozmyt sobi weśniwki,
Nate wam kamenci,
Dajte meni rumeńci”. (Fitków)

24. Jaskółki nisko latające i o wodę skrzydłami bijące, zwiastują deszcz, a wysoko latające, pogodę (powszechne w Krakowskiem i na Rusi).

25. Gdy jaskółka się kąpie, będzie burza (Zaborów). Gdy zaś w czasie słoty jaskółki nisko ponad ziemią latają, albo tuż ponad wodą, to oznaką, że słota potrwa jeszcze długo (Podobin).

26. Gdy młode jaskółki piszczą, będzie zmiana powietrza (Janów, Dziewiętniki).

27. Gdy zaś kto w lecie ujrzy pierwszy raz jaskółkę, będzie słota (Chocznia).

28. Gdy jaskółki górą stadami nad wsią latają, będzie w tej wsi głód; gdy zaś dołem, to urodzaj (Przemyskie, obacz nr. 24).

29. W Zaborowie dzieci naśladują szczebiotanie jaskółki następującym sposobem: „Kręci nici, kręci wici, pojedziemy orać!”

30. Jak P. Bóg przeznaczał każdemu ptakowi, co ma jeść, a co nie, to powiedział jaskółce, żeby pczół nie jadła, boby wnet umarła. A ona: „Czy długo żyć, czy krótko żyć, aby tylko użyć”, I tak będzie wołać, jaż do sądnego dnia (Iwonicz)****.

31. Jeśli łajno jaskółcze padnie na głowę, będzie w tem miejscu łysina, lub utworzy się strup (Dziewiętniki, Stanisławów), lub dostanie się parchów (Nowosiółki), a gdy padnie na oczy, następuje ślepota (Lwowskie, Przemyskie, Jasienów Polny, Stanisławów, Krościenko).

32. Gdy wysuszonem gniazdem jaskółczem podkadzi się dziecko, to ono będzie zawsze zdrowe (Bohorodczany).

 

*          *          *

* Ob. Kolberg Lud. VIII, 111, Nr. 25. – Wójcicki, Zar. dom. II. 169. – Marcinkowski, Lud ukraiński. II, 128

** W Niemczech zowią jaskółkę ptakiem Pana Boga lub N. P. Maryi. Ktoby jaskółkę zabił, temu krowy czerwone dawać będą mleko, lub poginą, albo też piorun uderzy w dom jego , albo za karę umrą mu ojciec i matka. – Dawniej miano to za zły znak, gdy się komu jaskółki przyśniły. – Kawaler ujrzawszy na wiosnę pierwszą jaskółkę, winien popatrzeć, czy pod nogami jego leży włos, tej samej barwy włosy mieć będzie jego przyszła żona. – Ujrzawszy pierwszą jaskółkę, należy pieniądze w kieszeni zamięszać, aby ich mieć pod dostatkiem przez cały rok. – Jaskółka, która przez lat siedm w tem samem gnieździła się gnieździ, zostawia w niem jaskółczy kamień dobry na cierpienia oczu. Według innych wydobywa się go z młodej jaskółki i nosi się na szyi jako środek przeciwko padaczce. Serce jaskółki noszone w kieszeni przy sobie utrzymuje przywiązanie dziewczyny. Ornitholog. Centralblatt 1876, 36.

*** Kolberg, Lud. III, 91, nr. 18.

**** W okolicy Iwonicza lud pochyla otwarte a ku o, co naznaczamy przez a; pochylona zaś ó w jego mowie brzmi przeciągle i środkuje pomiędzy pochylonem a a otwartem o.”

*           *          *

Bronisław Gustawicz, Podania, przesądy, gadki i nazwy ludowe w dziedzinie przyrody, 1881.

 FWz6xIdTfeZIdAgiRmdzkIQPwu0IaBGhm0tawg0a

Dymówka, fot. Kamil Wilkos   

Leave a Reply

Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej...

Celem zapewnienia najlepszej możliwej jakości przeglądania Strona korzysta z pilków cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do tych plików w ustawieniach Twojej przeglądarki. Kontynuowanie przeglądania strony jak i klikniecie przycisku ZGADZAM SIĘ na banerze oznacza wyrażenie zgody na powyższe. Chcesz wiedzieć więcej? Zajrzyj do polityki cookies tej strony: https://plamkamazurka.pl/polityka-cookies/. Znajdziesz tam także możliwość zmiany ustawień cookies oraz na http://wszystkoociasteczkach.pl/

Zamknij