Ogólne

Wędrówki żurawi

Wiedza starożytnych Greków, biorąc znajomość ptasich wędrówek musi zaskakiwać. Szczególnie wówczas gdy weźmiemy pod uwagę fakt, że w Polsce, jak i w Europie, długo wierzono iż ptaki zimują na dnach zbiorników wodnych czy pod polnymi kamieniami. Myślę, że lot z żurawiami, pełen mitów i fantastyki, z prowadzącym nas Klaudiuszem Elianem, Wam się spodoba:

„Wędrówki żurawi II 1

Gdy żurawie opuszczają krainę Traków i trackie mrozy, gromadzą się nad rzeką Hebros. Wówczas każdy z nich połyka kamyk, który służy za swoisty pokarm i za balast przeciw podmuchom wiatru. Żurawie przygotowujące się do odlotu i do wędrówki aż nad Nil, bo tęsknią za ciepłem i pożywieniem, które tam na nie czeka w okresie zimy. Tuż przed podróżą, zanim się wzniosą w powietrze, najstarszy żuraw okrąża trzy razy całe stado, a potem pada na ziemię i wydaje ostatnie tchnienie. Ptaki grzebią zmarłego i natychmiast odlatują do Egiptu, przemierzając bezkresne morza z rozpostartymi skrzydłami; nigdzie nie lądują ani nie odpoczywają. Docierają na miejsce w porze, gdy Egipcjanie obsiewają pola, dlatego żurawie w zoranych skibach znajdują – rzec można – obficie zastawiony stół, toteż, choć nieproszone, korzystają z gościnności tamtejszych mieszkańców.*

Migrujące żurawie III 13

Żurawie przychodzą na świat w Tracji, która jest krainą najbardziej porywistych wiatrów i siarczystych mrozów, jaką znam. Zależy im oczywiście na ziemi rodzinnej, ale w równym stopniu zależy im na zabezpieczeniu własnego bytu. Dlatego dzielą swój czas na pobyt w ojczyźnie i na troskę o utrzymanie. A zatem w lecie pozostają w swoich stronach, a w połowie jesieni odlatują do Egiptu, Libii i Etiopii – jakby znały mapę ziemi, kierunki wiatrów i zmiany pór roku. Tam spędzają zimę w wiosennej aurze, a potem, gdy pogoda znowu się ustali i niebo jest spokojne, odlatują z powrotem. Na przewodników lotu wybierają osobniki doświadczone w podróży. Są to zwykle starsze już ptaki i ich zadaniem jest wybór równych sobie wiekiem, by zabezpieczały tyły. Młodych umieszcza się w środku. Teraz czekają na przyjazny i pomyślny watr wiejący od tyłu, który będzie stanowił siłę napędową popychającą je naprzód. Wtedy ustalają szyk lotu klucza w postaci trójkąta ostrokątnego, tak by mknąć z wiatrem, łatwo mogły przecinać powietrze i trzymać się trasy. Tak właśnie żurawie spędzają lato i zimę.

A tymczasem to królowi Persów ludzie przypisują graniczącą z cudem mądrość, bo zna się on na różnicach temperatury powietrza! I wysławiają Suzę i Etkabanę, snując niekończące się opowieści o podróżach Persa z jednej rezydencji do drugiej!

Gdy żurawie zauważą nadlatującego orła, rotaczają koło i zwartą masą grożą mu atakiem. On więc bije skrzydłami i wycofuje się. W drodze, gdy są bardzo zmęczone, kładą sobie wzajemnie dzioby na pióra ogonów, tworząc jakby ciągły łańcuch w locie, i tak „tak czerpią moc ze swego wyczerpania”. Odpoczywając tak jedne na drugich, oszczędzają siły. Na odległym lądzie […] gdy żurawie trafią gdzieś na źródło, zatrzymują się na noc i śpią, a trzy lub cztery ptaki czuwają nad stadem. Bojąc się usnąć, strażnicy stoją na jednej nodze, a drugiej mocno ściskają pazurami kamyk. Chodzi o to, że gdyby znienacka sen zmorzył któregoś z nich i rozwarłby on łapę, to odgłos upadającego kamienia obudzi wszystkie ptaki.

Z kolei kamyczek, który żuraw połyka, aby obciążyć się w locie, służy jako kamień probierczy złota, kiedy już żuraw go wypluje po wylądowaniu i – że tak powiem – zawinięciu do portu.

Żurawie ostrzegają marynarzy przed burzą II 14

Na pełnym morzu sternik, widząc klucz żurawi zawracający z kursu i lecący z powrotem, rozumie, że ptaki zderzyły się z przeciwnym wiatrem, który powstrzymał je w dalszym locie. Wówczas jako – rzec można – posłuszny uczeń ptaków sam zawraca z drogi i ratuje swój statek. Widzimy, że żurawie, które pierwsze wynalazły sztukę sterowania, przekazały tę umiejętność ludziom.

*          *          *

* Przychylne nastawienie ludzi do żurawi potwierdza Antologia Palatyńska (11,265), ale są wyjątki; por. opowiastkę Babriosa (13) o tym, jak gospodarz nastawia sieci na żurawie, które są „nieprzyjaciółmi zasiewów. Zob. także Arystoteles (Hist. anim. 614b)

  • Żurawie dają w wielu wypadkach dowody roztropności. W rzeczy samej, emigrują na wielką odległość, lecą na znacznej wysokości, by móc wzrokiem objąć rozległą przestrzeń; a gdy spostrzegą chmury i znaki nadchodzącej burzy, spadają na ziemię i czekają spokojnie. Mają wodza, który nimi kieruje. Te, które lecą w ostatnich szeregach, wydają silny gwizd, aby te, które lecą na przodzie, mogły je słyszeć. Żurawie, gdy się zatrzymują, kładą głowę pod skrzydło i zaczynają spać stojąc na przemian na jednej nodze, podczas gdy ich wódz trzyma głowę odkrytą i patrzy przed siebie. Gdy coś spostrzeże, powiadamia o tym inne żurawie swoim krzykiem.                                                                                                                   (przekład P.Siwek)”

*          *          *

Kamyki służące jako balast, rytuały przed i w czasie przelotów są wymysłami starożytnych, którzy sami niekoniecznie w to wierzyli.

W trakcie pisania zrobiłem sobie przerwę na spacer z Fredem. Oprócz raniuszków, czyży i kruków towarzyszyły nam… żurawie. A konkretnie osiem osobników. Ucieszyły mnie mocno, bo to były pierwsze moje żurawie w tym roku.

Źródło: Klaudiusz Elian „O właściwościach zwierząt”, przełożyła Anna M. Komornicka, Warszawa 1998, wyd. Pruszyński i S-ka, seria „Biblioteka Antyczna”

14369964_1129932923766515_1014668758983850853_n

Żurawie, fot. Michał Bartkowiak   Dzika Strona Gminy Dopiewo

Dodaj komentarz

Strona korzysta z plików cookies.
Dowiedz się więcej...

Celem zapewnienia najlepszej możliwej jakości przeglądania Strona korzysta z pilków cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do tych plików w ustawieniach Twojej przeglądarki.

Kontynuowanie przeglądania strony jak i klikniecie przycisku ZGADZAM SIĘ na banerze oznacza wyrażenie zgody na powyższe.

Chcesz wiedzieć więcej? Zajrzyj do Polityki Cookies tej strony (znajdziesz tam także możliwość zmiany ustawień cookies) oraz na http://wszystkoociasteczkach.pl/

Zamknij