Podania i przesądy Bronisława Gustawicza

W czasie deszczu rozmawiają z dyjabłami w lesie

Wróbel w „Podaniach, przesądych, gadkach i nazwach ludowych w dziedzinie przyrody” to wielkie kontrasty w odbiorze społecznym. Tak jakby w niewielkim ciele tego ptaszka zmieścili się… anioł i bies! Zapraszam Was do pięknej podróży po dawnej Galicji, gdzie skala odbioru tytułowego ptaka jest bardzo rozpięta:

1. Kto weźmie młodego wróbla do ręki, będzie miał zajady (Lwów, Janów, Fitków, Stanisławów, Markowa).

2. Wróble przyniosły gwoździe do ukrzyżowania Zbawiciela (Wola Batorska, Dukla).

3. Gdyby kto wróbla wziął z miejsca świętego, np. z kościoła, natenczas przez siedm lat będzie mu się źle powodziło (Tłumacz).

4. Również źle się powodzi temu, kto poluje w niedzielę lub święto na wróble (Stanisławów).

5. Gdy idącemu do miasta wróbel nad głową przeleci i zaświergoce, to mu się w mieście interes nie uda (Pobereże, Przemyskie).

6. Gdy wróbel pierwszy raz na nowej chacie gniazdo założy, tam dziewczyna z tej chaty wkrótce się wyda (Złoczów).

7. Podczas wieczerzy w wigiliją Bożego Narodzenia sypią do jedzenia poświęconej pszenicy, aby wróble w lecie zboża nie jadły (Fitków, Nadworna).

8. Również nie piją wtedy wody dla tej samej przyczyny (Zakliczyn, Grabie).

9. Gdy przed wschodem słońca gospodarz lub gospodyni obiegnie nago zboże, to ani wróble ani gadzina się go nie chyci t. j. chwyci (Iwonicz).

10. Gdy wróble spokojnie siedzą, to żadna nie nastąpi odmiana na jutro. Pogoda jest gdy wróble kąpią się w wodzie i świergocą (Sielec, Stanisławów, Dziewiętniki) lub gdy grzebią w piasku (Złoczów, Janów), lub spokojnie siedzą (Jazłowiec).

11. Deszcz zaś będzie padał, gdy wróble bardzo świergocą (Łysiec, Tyśmienica, Jazłowiec) i mocno w kupę się zbiją (Strzeszyn); lub mocno się napuszą i skubią (Bohorodczany, Stanisławów, Sielec).

12. W czasie deszczu rozmawiają wróble z dyjabłami w lesie (Dziewiętniki).

13. Opowiadają, że na św. Szymona zbierają się wróble po wsiach i odlatują w ciemnych nocach wśród ulewnych deszczów i grzmotów do lasów i tam nad czemś radzą. Około 1 września wracają gromadnie do wsi (Ladzkie, Kniażowskie). Nocy te zowią wieczorami wróblów (Dolina*).

14. Gdy w roku jest bardzo wiele wróblów, to na drugi rok będzie nieurodzaj (Stanisławów).

15. Odchody wróbla służą za lekarstwo (na jaką słabość?) (Stanisławów).

16. O wróblu mówią: „On taki mądry, jak mazur” (Lwów) lub „o! on! taky mudryj jak mazur” (Pobereże).

**Ob. Kolberg, Lud. III, 105. – Marcinkowski, Lud ukraiński. I, 132; II, 131

I ja Wasze wrażenia z podróży po Galicji z wróblem? Bo ja jestem nią wręcz urzeczony. Szczególnie spodobał mi się dziewiąty punkt. Kto wie czy włodarze uroczego Iwonicza nie zastanowić się nad promocją swojej gminy… poprzez powrót do swojego dawnego folkloru i tradycji! Myślę, że Iwonicz sławę i estymę zyskałby nie mniejszą niż dawniej Chałupy.

Żartów nie ma na pewno w guśle mówiącym o gwoździach na ukrzyżowanie Zbawiciela. Odbiór społeczny w Dukli i Woli Batorskiej dla wróbla mógł być fatalny. Kto wie ilu pobożnych parafian nie usiłowało na własną rękę wyrównać krzywdy Chrystusa?

Podoba mi się wróbel w roli swoistego… prezentera pogody. Temat zachowań ptaków przed zmianami pogody wydaje mi się być ciekawy. Przy większej ilości czasu postaram się popytać znajomych ornitologów czy takie zjawisko faktycznie ma miejsce. Jeśli tak, to prędzej czy później wrócę do zagadnienia.

Ostatnia uwaga do podań, przesądów i gadek w temacie wróbla? Za nic na świecie nie chciałbym aby leczono mnie… w Stanisławowie!

Bronisław Gustawicz, Podania, przesądy, gadki i nazwy ludowe w dziedzinie przyrody, 1881.

 20070722_342

Wróbel, fot. Maciej Szymański   www.maciej-szymanski.pl

Leave a Reply

Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej...

Celem zapewnienia najlepszej możliwej jakości przeglądania Strona korzysta z pilków cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do tych plików w ustawieniach Twojej przeglądarki. Kontynuowanie przeglądania strony jak i klikniecie przycisku ZGADZAM SIĘ na banerze oznacza wyrażenie zgody na powyższe. Chcesz wiedzieć więcej? Zajrzyj do polityki cookies tej strony: https://plamkamazurka.pl/polityka-cookies/. Znajdziesz tam także możliwość zmiany ustawień cookies oraz na http://wszystkoociasteczkach.pl/

Zamknij