Ogólne

Krogulec szarego a lisowatego a białego pióra.

O tym marzyłem od ponad półtora roku. Chciałem Wam prezentować poszczególne ptaki pór roku opisane i wydane w 1584 roku (!) przez Mateusza Cygańskiego w „Myślistwie Ptaszym”. Autor, myśliwy i… analfabeta, pozostawił nam po sobie niezwykłą pamiątkę. Mamy w „Myślistwie Ptaszym” opisy wyglądu, czy zachowań ptaków, oraz… sposoby ich łowów. Jakkolwiek tekst tego dzieła miałem wcześniej, to był on dla mnie zbyt trudny do… „rozszyfrowania”. No cóż, transliteracja sprawia mi zbyt wiele trudności.
Obecnie, dzięki Panu Januszowi Sielickiemu, który podesłał mi na nowo przedrukowany tekst z objaśnieniami i przypisami autorstwa księdza Antoniego Wagi z 1842 roku, wspomniane kłopoty mam poza sobą.
I na koniec jedno wyjaśnienie. Pierwszą część stanowi tekst Mateusza Cygańskiego z „Myślistwa Ptaszego”. Drugą objaśnienia i przypisy księdza Antoniego Wagi
 
——————————————————————————————————-
 
Mnieysze mnie pole, mnieyszy ptak przystoi,
Przepióreczka, Słowik niech się mnie ten boi,
Piękna zabawka ze mną w polu bywa,
Gdy mię ćwiczony Myśliwiec używa.
 
Krogulca jako masz dostawać
 
Naprzód, patrzaj kędy przebiega, rozetkni siatkę takowym obyczajem, jako niżey naukę masz. Sparek (31) miey takim narzędem iako u sieci ptaszych, (32) ptaszka masz mieć na sparku, a gdy uyźrzysz a on (33) bieży abo kędy siedzi abo buia, (34) rusz sparem, a on uyźrzawszy przybieży, a gdy blisko będzie, rusz sparem, dla tego żeby uźrzał ptaszka, bo się ptaszek rad przyciska do ziemie. a gdy przypada na ptaszka, poryway prędko, tak iakoćby ptaszka nie urwał, bo go trzeba w lot porwać. (35) Tymże zwyczajem y kiedy z połami siedzisz na Zięby, tedy także gdy go uźrzysz ruszay sparami, y wielkim y małym, a potarcz (36) dzierz w ręku, bo trzeba, a gdy przypada, w ten czas poryway także y insze ptaki drapieżne. (37)
Podgnieżnikow (38) niżej usłyszysz yako masz dostawać.
 
——————————————————————————————————-
 
Krogulec (Falco nisus Lin.) był u naszych przodków nader powszechnie w łowach używany, chociaż, równie jak jastrząb, nie liczy się do szlachetnych ptaków drapieżnych. Nie ganiono, mówi Górnicki w Dworzaninie, gdy szlachcic w rannym ubiorze cały dzień chodził, nosząc krogulca w ręku. Krescentyn cały ród ptaków drapieżnych, rodem krogulczym nazywa, mówiąc „W rodzie krogulczym samice większe bywaią i mocniejsze niźli samcy.” Z kroackiego kragol tojest sokoł, poszło nasze krogulec, jakoby sokolec.
(31) Sparek (a może właściwiej wsparek od wspierać) jestto ptaszek zasparzony, tojest osadzony (wsparty) ogonem, dziobem i t. p. na mechanizmie bardzo łatwym do poruszenia się w górę za pociągnieniem sznurka. (Zobacz Kluk zool. 2 tab. V fig. 2. i opisanie Cz. III. Nr. 356) Spar tojest ten mechanizm wraz z ptaszkiem, utwierdza się blizko miejsca zasadzki na ptaki. Skoro ptasznik ujrzy przelatujące ptaki dzikie, pociągnąwszy sznurkiem, porusza sparem, które to poruszenie objawia ptaszka zasparzonego przelatującemu, a tem samem tego ostatniego przywabia. Podług Myślistwa Ptaszego używa się częstokroć dwóch sparów: wielkiego, zwanego także krzyżowym, w który są dwa lub cztery ptaszki zasparzone, i małego o jednym tylko ptaszku. Wielki znajduje się w odległości znacznej; działa pierwej, bo celem jego poruszeń, jest zwrócić uwagę przelatujących ptaków; które, skoro ku większemu skłonią się sparowi, wtedy ptasznik porusza (wspara) mniejszym, ażeby je sprowadzić w samą zasadzkę. Być może iż wyraz spar pochodzi od starodawnego sparać się, co znaczy bawić się czem. Widać że Linde domyślał się tylko znaczenia wyrazu wspar z miejsc, które poprzytaczał z Reja jakiem jest np. „Niech cię waby nie łudzą, niech nie mylą wspary” i chybił w określeniu wsparu, mówiąc iż to jest gatunek samołówki na ptaki, któryto błąd powtórzyli po nim Kozłowski w Pierw. pocz. term. łow. str 115 i Gołębiowski w Grach i zabawach str 152.
(32) T. j. jak zazwyczaj u sieci na wszelkie ptastwo.
(33) Krogulec.
(34) Bujanie, znajomy drapieżnego ptaka lot, podczas którego zdaje się jakoby stał wśród powietrza.
(35) T. j. pociągaj tak prędko ,żebyś go jeszcze lecącego w sieć zamknął, inaczej urwałby ci zasparzonego ptaszka.
(36) Należy czytać potarż od potargnąć, jak jest w kilku Myślistwa Ptaszego miejscach, nie zaś, jak jest w tem i wielu innych potarcz, błąd drukarza złem zrozumieniem wyrazu spowodowany. Potarż jestto mechanizm przy sieci zamykający ją za potargnieniem sznurka, gdy już wpadły do niej ptaki. Krescentyn (pag. 623) mówi: „Obyczaj pothargania sieci thaki bywa, przed iathą (budą) wkopayą sochę yaką przed kthorą poydzie powroz którym targać masz. Tamże przy oney sosze naprawić iaką skrzynkę pełną ziemię abo iaką inszą wagę cięszką iaka bywa u zegara, którą gdyby pothargnąwszy zwalił, tedy ona waga na dół lecząc wszystkę sieć podniesie nie mniey ani więcey iako naprawisz, a tak nie trzeba będzie konia ku potarganiu.” cf. Kluk zool. 2, Cz. III Nr. 396, 399.
(37) T. j. Tymże samym sposobem i innych ptaków drapieżnych dostaniesz.
(38) O podgnieźnikach patrz wyżej w przypisie (30).
 
——————————————————————————————————-
 Mateusz Cygański „Myślistwo Ptasze” redakcja ksiądz Antoni Waga 1842 Warszawa drukarnia Max Chmielewskiego
 
 
c9jDdoR27bRpw2tMlMuoLbb5Fs9aeRVrhqvQQAHG
 

Dodaj komentarz

Strona korzysta z plików cookies.
Dowiedz się więcej...

Celem zapewnienia najlepszej możliwej jakości przeglądania Strona korzysta z pilków cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do tych plików w ustawieniach Twojej przeglądarki.

Kontynuowanie przeglądania strony jak i klikniecie przycisku ZGADZAM SIĘ na banerze oznacza wyrażenie zgody na powyższe.

Chcesz wiedzieć więcej? Zajrzyj do Polityki Cookies tej strony (znajdziesz tam także możliwość zmiany ustawień cookies) oraz na http://wszystkoociasteczkach.pl/

Zamknij