Ogólne

Djabeł się po lesie żeni

Nie wiem jak Wam, ale mi się spodobały „Zarysy domowe” autorstwa Kazimierza Władysłwa Wójcickiego pochodzące z 1842 roku. Na razie, z okazji Jesieni Płomykówki (sowy płomienistej) zaprezentuję część mówiącą o sowach. Na inne gatunki ptaków przyjdzie pora później.

„Sowa oprócz licznych przysłów do których była powodem, tak w polskiem jako i ruskiem narzeczu (a), dała nam wyrażenia >osowieć,< dosadnie malujące, to smutne oblicze, z którego wesołość uleci (b) i >zadąć na sowę,< gdy się kto smutnie odezwie (c), prócz tego sama jest przedmiotem do licznych przesądów u ludu.

Sowę mięsza gmin z puchaczem razem i o tym opowiada dziwy. Djabeł przybiera postać sowy, a gdy w nocy wieśniak, głos na dachu słyszy, pewnym jest, że w tem domostwie do roku ktoś umrze, wedle owego z Knapskiego przysłowia:

Sowa na dachu kwili,
Umrzeć komuś po chwili.
 
Sowa też jest ptakiem złej doli. Jacek Liberius (kolęda r. 1640) pisze: sowa nocnem hukaniem swojem zawsze grozi jakiem nieszczęściem znaczy utratę i szkodę, stąd, że osobliwie wronom jaja wypija i psuje, i tak malując sowę piszą: „Pewna gotowa utrata (d). Ktoby sowie jaja wypijał, przez trzy dni obrzydzi sobie pijaństwo.”
 
                                       *                                      *                                  *
 
Rękopism Kralodworski mówi: ze dusze niepogrzebione po drzewach latają, których się boi ptastwo, i zwierz leśny, jedno się sowy nie boją, towarzysząc im ciągle.
W Polsce w XVI wieku na nętę i wabiem chwytano sowy, bo z kości ich robiono piszczałki do wabienia jastrząbków i sikor, na żywe sowy, chwytano większe ptaki, zdatne do łowów (d).
Jundził wyliczył cztery gatunki sów które stały się powodem u nas do przesądów ludu (e). Sowa płomienista (Strix flammea) jest posłańcem śmierci. Sowa rdzawa (Strix stridula), głos jej podobny głosowi śmiejącego się człowieka, uchodzi za śmiech djabła z obłąkania ludzi w lesie radosnego.
Sowa puchacz (Strix bubo) cały kasztanowaty, parzy się na początku Kwietnia, wtedy samce o samice walcząc, różne przeraźliwe wydają głosy, których mnóstwo i mięszanina dała przyczynę do powieści u ludu: „djabeł się po lesie żeni, że dręczy męczarniami dusze zaprzedane sobie, które wydają jęki bolesne, że z Czarownicami lecąc na Łysą Górę, wydaje okrzyk radosny. 
Djabeł przemienia się także w puszczyka (Strix ulula) i w tej postaci przepowiada śmierć ludziom, lub wyszydza głośnym śmiechem obłąkanego w drodze.
W pieśniach ludu naszego, sowa często odzywa się i ludzkim głosem, jako w tej pieśni z Mazowieckich osad Podlasia.
Sówka po boru lata,
Kasia z Jasiem gada.
– Nie gadaj Kasiu z Jasiem, będziesz miała sokoła.
Cóż ci sówko do tego,
Do sokoła mojego?
Mamże ja roku dosyć,
Będą sokoła nosić
*          *
Sówka po boru huka,
Kasia piastunki szuka.
Prawdę-ś mówiła sówko,
Napiszę twoje słówko,
Na maluśkiej karteczce,
Na pamiątkę dzieweczce.

 W Starowendeńskiej pieśni, rzadkim pomnikiem śpiewak nieznany, sowę chce zrobić niewiastą weselną, gawrona drużbą, panem młodym Strziżlika, wilka kucharzem, Cześnikiem (Czenkir), zająca, bociana grajkiem, a liszkę mieć zamiast stołu

——————————————————————————————————- 

(a) Nie urodzi sowa sokoła, jeno takie jak i sama. Kiedy sowa zjastrzębieje, chce wyżej latać sokoła. Miło jak sowie dzień. (Ruskie) Nie widyła sowa sokoła, jak uzriła, aż umliła. Ne urodyt sowa sokoła, tylko taki jakie sama. Ne pokazuj puchaczowi zerkała, bo win znaje sam że krasny. Jak sowa swit użryt. Sowa ze krza, a dwie w kierz. Z pustej stodoły, albo sowa, abo diabeł wyleci.

(b) A Waszmość czego Mospanie Skarbniku,
     osowiałeś ni kapłon w kurniku.
Daniel Bratkowski, Świat po części przejrzany 1697.
(c) Zadęli na to sowę posłowie. Dyjaryjusz za Zygmunta Augusta.
(d) Myślistwo ptasze.
 
(e) Zoologia część 2, str. 64.
 
 
 Kazimierz Wład. Wójcicki „Zarysy domowe” Warszawa (drukarnia Chmielewskiego) 1842 rok
 
 
 
Puchacz, fot. Cezary Korkosz   www.cezarykorkosz.pl
 
dpWHpGtZ9EhI64tscxNm2zyBwuC0GDRhe0EfKhFC1
 
Puszczyk, fot. Robert Denst

Leave a Reply

Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej...

Celem zapewnienia najlepszej możliwej jakości przeglądania Strona korzysta z pilków cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do tych plików w ustawieniach Twojej przeglądarki. Kontynuowanie przeglądania strony jak i klikniecie przycisku ZGADZAM SIĘ na banerze oznacza wyrażenie zgody na powyższe. Chcesz wiedzieć więcej? Zajrzyj do polityki cookies tej strony: https://plamkamazurka.pl/polityka-cookies/. Znajdziesz tam także możliwość zmiany ustawień cookies oraz na http://wszystkoociasteczkach.pl/

Zamknij