Ogólne

Przystosowanie do nocnego trybu życia – lelek

O to abyśmy zdobyli odpowiednio dużo wiedzy na temat lelka postarała się Selketowa.Tym razem „zdybała” na nasze potrzeby wykładowcę Katedry Zoologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie:

„Niewielka ilość danych dotycząca lelka wynika z faktu, że ptak ten przystosował się od zmierzchowego i nocnego trybu życia, co znacznie utrudnia jego obserwację. Z drugiej strony jest to niezwykle fascynujący i ciekawy przykład przystosowań do nocnego życia pośród ptaków.  Jednym z przystosowań do aktywności nocnej jest specyficzna budowa piór. U lelków są one bardzo miękkie i delikatne, co umożliwia ptakom bezgłośny lot, czyli bez żadnych świstów i szelestów, które można usłyszeć u innych gatunków. Dzięki temu ptaki te poruszają się bezszelestnie i są niesłyszalne zarówno dla swoich potencjalnych ofiar jak i dla drapieżników. Również fakt, że są aktywne nocą stanowi pewną ochronę przed dziennymi drapieżnikami.

Lelki to świetni nocni łowcy – polują przede wszystkim na ćmy. Ich dziób jest krótki o daleko sięgających kątach, dlatego otwiera się on bardzo szeroko. Ponadto otoczony jest on szczeciniastymi piórami, które ułatwiają lokalizację zdobyczy i ‘nagarniają’ ją do paszczy. Aby pióra te mogły spełniać swoją funkcje lelki wytworzyły niespotykany nigdzie indziej – grzebyk. Grzebyk służy do pielęgnacji piór wokół dzioba, zbudowany jest z 9 zębów i umiejscowiony jest na środkowym palcu każdej nogi.

Niezwykle ważnym i bardzo dobrze rozwiniętym narządem zmysłowym jest wzrok. Lelki doskonale widzą przy bardzo słabym oświetleniu i w zupełniej ciemności. Na swoje żerowiska wybierają otwarte przestrzenie takie jak zręby leśne, pola i przesieki gdzie światła jest więcej, a owady kontrastują na tle nocnego nieba. Do skutecznego polowania ptaki te potrzebują odpowiedniego areału bezdrzewnej lub porytej niskim młodnikiem powierzchni (chociaż nie określono jaka jest minimalna wielkość takiego obszaru). Z reguły lelki wykazują większą aktywność podczas widnych nocy przy pełni księżyca, dzięki temu mogą lepiej dostrzegać swoje ofiary. Wielokrotnie obserwowano lelki opuszczające terytorium i polujące w siedliskach znacznie odbiegających od ich preferencji, ale zasobnych w pokarm, np. sady. Za pomocą przyklejonych do piór radionadajników stwierdzono, że niektóre osobniki odlatywały na odległość nawet siedmiu kilometrów od miejsca gniazdowania. Ciekawostką jest to, że w takich oddalonych miejscach ptaki gromadziły się po kilka sztuk, podczas gdy na terenach lęgowych wyznaczają i zaciekle bronią swoich terytoriów, a już zwłaszcza w początkowym okresie lęgów. Pozwala to na zabezpieczenie bazy pokarmowej podczas składania i wysiadywania jaj. W późniejszym okresie lęgowym aktywność obronna samca spada. Jest to kolejne przystosowanie lelków do nocnego trybu życia, który wymusza stosunkowo krótki w naszych warunkach geograficznych okres aktywności dobowej. Intrygujące jest to, że na skutek osłabienia instynktu terytorialnego samce mogą dopuszczać do karmienia młodych przez innego ‘bezdomnego’ samca (czyli nie posiadającego swojego terytorium), dzięki czemu dochodzi do zwiększenia szans na przeżycie lęgu.

Największa aktywność lelków pokrywa się z okresem największej aktywności ich ofiar. Początek lotów i polowań zaczyna razem z nadejściem zmierzchu, zwykle około pół godziny po zachodzie słońca i trwa aż do świtu. Przy czym w środku nocy następuje kilkugodzinna przerwa. W okresie swojej największej aktywności ptaki te polują z lotu patrolowego, natomiast w okresie spadku aktywności zmieniają sposób zdobywania pokarmu – przysiadają na gałęzi, a kiedy ofiara przelatuje startują do krótkiego lotu, chwytają owada i wracają na miejsce.

Ciekawostką jest to, że w przypadku nie sprzyjających warunków atmosferycznych w ciągu dnia lub w środku nocy, lelki mogą zapadać w letarg. Dzięki temu mogą oszczędzać energię w czasie spoczynku. Spada wówczas temperatura ciała ptaków, częstotliwość skurczów serca i oddechów. Jeśli ciepłota ciała spadnie poniżej +15 stopni lelek nie jest w stanie wybudzić się samodzielnie. Dopiero gdy ciało ptaka ogrzeje się powyżej tej temperatury jest to możliwe.

Interesującym zjawiskiem, które ułatwia lelkom prowadzenie nocnej aktywności jest zjawisko „wystającego brzuszka” („belly – bulge”), które polega na gromadzeniu znacznych ilości pokarmu w żołądku mięśniowym lelków. Kula takiego pokarmy może ważyć do 11 gramów i jest wytwarzana w pierwszych godzinach po zachodzie słońca. W środkowej części nocy nieznacznie się zmniejsza, by nad ranem się powiększyć stanowiąc magazyn energii w ciągu dnia.

Zarówno młode ptaki jak i dorosłe do perfekcji opanowały sztukę upodabniania się do podłoża i kory drzew. Ptaki te przesiadują na ziemi lub na gałęziach.  Co ciekawe zawsze siadają wzdłuż konaru. Dzięki charakterystycznemu umaszczeniu, które składa się z mozaiki plam w różnych odcieniach brązu idealnie komponują się z rysunkiem kory drzewa – dzięki temu trudno je wypatrzyć. Natomiast jeśli przesiadują na ziemi zawsze ustawiają się głową w kierunku słońca. Zajmowana pozycja i kształt ciała sprawiają, że ptak praktycznie nie rzuca cienia, przez co jest jeszcze bardziej trudny do zauważenia. Do lotu podrywa się dopiero wtedy, kiedy „nadepnie mu się na ogon”.

Na obszarze lęgowym miejsca odpoczynku lelek wykorzystuje przez długi okres czasu. Młode ptaki bardzo wcześniej wychodzą z gniazda, ma to miejsce trzeciego dnia po wykluciu. Ponadto maskujące ubarwienie chroni je przed wykryciem przez drapieżniki. Młode przed oddaniem kału oddalają się od miejsca przebywania na co najmniej metr.

Lelki to bardzo tajemnicze ptaki, a szereg przystosowań do nocnego trybu życia znacznie utrudnia ich obserwację. Dlatego spotkanie lelka w ciągu dnia jest prawdziwym rarytasem.”


Lelek, fot. Jacek Zięba,   www.obrazynatury.art.pl   tekst Selketova i mgr inż Krzysztof Stasiak

Dodaj komentarz

Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej...

Celem zapewnienia najlepszej możliwej jakości przeglądania Strona korzysta z pilków cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do tych plików w ustawieniach Twojej przeglądarki. Kontynuowanie przeglądania strony jak i klikniecie przycisku ZGADZAM SIĘ na banerze oznacza wyrażenie zgody na powyższe. Chcesz wiedzieć więcej? Zajrzyj do polityki cookies tej strony: https://plamkamazurka.pl/polityka-cookies/. Znajdziesz tam także możliwość zmiany ustawień cookies oraz na http://wszystkoociasteczkach.pl/

Zamknij