Ogólne

Lelek – głos z ciemności

Chyba jeszcze żaden Ptak Pory Roku nie został tak dokładnie i ciekawie zaprezentowany jak lelek. Teraz chyba każdy sympatyk bloga będzie wiedzieć jak wspaniałym ptakiem jest nasz lelek:

Lelki to bardzo terytorialne ptaki, dlatego są doskonałym materiałem do badań metodą stymulacji głosowej. Oglądanie i podsłuchiwanie klaszczących i terkoczących w księżycową noc ptaków jest niezwykłym i niezapomnianym przeżyciem. Dlatego warto wybrać się na nocne ‘polowanie’.

Rozpoczynamy od wyboru powierzchni próbnej, która powinna być położona w dużych kompleksach leśnych (kilkaset – kilka tysięcy km2) i wynosić od 50 do 100 km2. Jeśli nasz kompleks leśny jest mniejszy niż 100 km2 wówczas musimy sprawdzić go w całości. Trasę zliczeń i obserwacji najlepiej wyznaczyć w ciągu dnia (najłatwiej skorzystać z mapy Geopartalu, a potem udać się na leśny spacer i wytyczyć miejsca kontroli). Wymagane jest aby trasa przebiegała przez zręby, młodniki i w pobliżu starszych i luźnych drzewostanów.

Na wybranej powierzchni próbnej najlepiej wykonać 2 – 3 kontrole. Najlepszym okresem do badania lelka jest pierwsza dekada czerwca i cały lipiec (zwłaszcza pierwsza połowa). Chociaż wg brytyjskich ornitologów najlepszy czas wykonywania kontroli to od połowy maja do połowy sierpnia. Z naszych obserwacji wynika, że lubelskie lelki chętnie odzywają się od końca maja do końca lipca.

Najlepszym okresem nocy do wykrywania śpiewających samców są pierwsze godziny po zmroku (30 minut po zachodzie słońca) i ostatnie godziny przed świtem (30 minut przed wschodem słońca). Możliwe jest prowadzenia liczenia przez całą noc, ale należy uwzględnić spadek aktywności w środku nocy w godzinach około 23 do 1. W chłodne noce należy unikać liczenia (za wyjątkiem okresu około 2 godzin przed świtem). Natomiast silny wiatr i opady obniżają aktywność głosową tego gatunku we wszystkich porach nocy. Co ciekawe lekka mżawka lub mgła mogą stymulować aktywność głosową tych ptaków. Dombrowski i Rzępała sugerują, że w zbliżonych warunkach atmosferycznych aktywność głosowa ptaków jest mniejsza podczas pełni księżyca niż w całkowicie ciemne noce. Natomiast Cadbury nie stwierdził istnienia dowodów na to aby temperatura powietrza, zachmurzenie lub faza księżyca miała znaczący wpływ na intensywność głosową samców. Z naszych obserwacji wynika, że lelki chętniej odzywają się przy pełni księżyca w ładną pogodę, natomiast w trakcie trwania nowiu ich aktywność jest minimalna.

 

 

Nasze obserwacje:

Obserwacje lelków były przeprowadzane w początkowej fazie okresu lęgowego, kiedy zachowania terytorialne są najsilniej wyrażone. W sprzyjających warunkach i w odpowiednich terminach wykrywanie śpiewających samców nie wymaga stosowania stymulacji głosowej. Ale zaleca się jej stosowanie w okresach spadku aktywności lelka (środek nocy, druga połowa czerwca i  lipca). Reakcja ptaków na stymulację głosową nie zawsze jest natychmiastowa. Czasem należy ją przedłużyć do 10 minut. Prowokowane ptaki nie tylko odpowiadają głosem, ale podlatują w pobliże źródła głosu lub wykonują loty godowe z charakterystycznym klaskaniem skrzydeł. Lelek widziany w locie jest trudny do pomylenia z innymi gatunkami. Charakterystyczny kształt ciała w połączeniu z długimi smukłymi skrzydłami odróżnia go od innych przedstawicieli nocnej awifauny. Lot tych ptaków jest bezgłośny ze względu na miękkie zakończenia piór zbliżone budową do upierzenia sów. W trakcie naszych obserwacji ptaki odpowiadające na stymulację głosową latały szybko wykonując płynne, ciasne skręty, zataczały kręgi o promieniu 10 – 20 m, których środkiem był obserwator z odtwarzaczem. Obecność drugiego obserwatora była przez lelki ignorowana. Bardzo ciekawie wygląda lot tych ptaków – można nazywać go chwiejnym, ponieważ przez dość długie odcinki ptaki szybowały, układając wtedy skrzydła w kształt głębokiego V i delikatnie kołysząc ciałem na boki, po czym wykonywały serię nagłych skrętów. Charakterystyczne dla tego gatunku jest klaskanie skrzydłami  podczas lotu godowego, które wykonuje tylko samiec. W trakcie obserwacji latających ptaków bardzo łatwo rozróżnić płeć. W locie u samca wyraźnie widoczne są jasne plamy na końcach skrzydeł i na krawędziach ogona, natomiast u samicy również obecne są takie plamy, ale ich kolor jest jasnobrązowy, więc zlewają się one z mozaikowatym upierzeniem i są widocznie jedynie u osobników trzymanych w dłoni. W trakcie wielokrotnych stymulacji głosowych, tylko raz jeden udało nam się podpatrzyć terkoczącą samicę, która siedziała na ziemi na wrzosowisku. Jej głos jest cichszy, a terkotanie krótsze niż u samca.

Ciekawą obserwacją były interakcje między sąsiadującymi parami. Gdy osobnik z jednego terytorium przekroczył granicę, wówczas para zajmująca drugie terytorium aktywnie go przepędzała. Polegało to na karkołomnym, szybkim locie pościgowym połączonym z klaskaniem skrzydłami wykonywanym przez samca, którego terytorium zostało naruszone. Samica w tym czasie krążyła wokół miejsca zdarzenia w niewielkiej odległości. Podczas pościgu słychać było krótki ostry terkot nieco wyższy od normalnego głosu godowego. Kiedy intruz został przegoniony lelki broniące swojego terytorium odleciały w kierunku jego środka. Krótko potem słychać było terkotanie.

PS. Skoro post jest między innymi o głosie lelka, to Selketova dodała nam sporo popisów werbalnych tego ptaka. Zachęcam do odsłuchania, gdyż głos jest równie ciekawy jak jego właściciel: głos ostrzegawczy, głos ostrzegawczy, klaskanie oddalającego się ptaka, terkot, terkot, terkot, terkot, terkot, terkot, głos ostrzegawczy i klaskanie dwóch osobników.


Lelek, fot Sławomir Wojtczak;   rytmynatury.blogspot.com   tekst: Selketova i mgr inżynier Krzysztof Stasiak

Dodaj komentarz

Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej...

Celem zapewnienia najlepszej możliwej jakości przeglądania Strona korzysta z pilków cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do tych plików w ustawieniach Twojej przeglądarki. Kontynuowanie przeglądania strony jak i klikniecie przycisku ZGADZAM SIĘ na banerze oznacza wyrażenie zgody na powyższe. Chcesz wiedzieć więcej? Zajrzyj do polityki cookies tej strony: https://plamkamazurka.pl/polityka-cookies/. Znajdziesz tam także możliwość zmiany ustawień cookies oraz na http://wszystkoociasteczkach.pl/

Zamknij