Ogólne

Bliższe spotkanie – lelek

Na lepsze poznanie lelków zaprasza nas Selketowa. Tekst Jej przynosi nam sporo informacji o naszym Ptaku Lata 2013, a jest zarazem przystępny. Jestem pewny, że Wam się spodoba:

Lelek, dawniej zwany kozodojem (Caprimulgus europaeus), to jeden z najsłabiej poznanych ptaków. Owiany legendami, mitami, tajemnicami i przerażającymi opowieściami władca nocy. Oprócz naszego „polskiego” lelka, w Europie możemy spotkać również lelka rdzawoszyjego (C.  ruficollis)  oraz bardzo rzadko zalatującego lelka egipskiego (C.aegyptius), lelka małego (Chordeiles minor) i lelka pustynnego (C.nubicus). Ponadto ptaki z tego gatunku można spotkać w Afryce, obu Amerykach, Azji i Australii. Rodzina lelków jest bardzo liczna, ponieważ zaliczamy do niej aż 89 gatunków tych niezwykłych ptaków. Trochę trudno w to uwierzyć, wszak spotkanie lelka należy do rzadkości.

Jak wiadomo lelki chętnie bytują na kontynencie europejskim, chociaż ich liczebność ulega wahaniom, a na obszarach zachodnich i północno – zachodnich ulega znacznym obniżeniom. Jeszcze niedawno liczebność populacji oceniano na 470 tys. do 1 mln par lęgowych. Natomiast w Polsce, jeszcze w XIX wieku Taczanowski oceniał ten gatunek jako pospolity, ale nie występujący nigdzie obficie.  W latach 90 – tych XX wieku Tomiałojć i Stawarczyk oceniali lelka jako gatunek nieliczny, z lokalnie większym zagęszczeniem ptaków lęgowych. Na Lubelszczyźnie występuje głównie na północy i na południu regionu. Obecnie liczebność lelka ocenia się na około 4000 do 6000 par lęgowych.

 

Lelek, w swojej nazwie kryje mnóstwo opowieści. Łacińska nazwa Caprimulgus oznacza kozodój – co ma swoje podstawy w sposobie polowania lelka wokół pasącego się bydła i kóz. Wierzono, że ptaki te kradną tak cenne mleko, ponieważ po zmroku nikt nie zwracał uwagi na to, że tak naprawdę lelki łapią owady. Polska nazwa lelek pochodzi od dawnego czasownika „lelejać się” – kołysać, chwiać się lub od innego ‘lelkować się’ – robić coś od niechcenia. Być może charakterystyczny sposób latania był źródłem polskiej nazwy lelka.

Lelek to ptak bardzo podobny to kukułki lub małego sokoła, z długimi zwężającymi się skrzydłami. Długość ciała to 26 – 27 cm, a rozpiętość skrzydeł 50 cm.  Z daleka ubarwienie jest ciemnobrązowe, ale z bliska okazuje się,  że jest ono szarobrązowe z delikatnymi, czarno brązowymi i rdzawymi plami. Natomiast od strony brzusznej umaszczenie jest żółtawo rdzawe z poprzecznymi ciemnymi prążkami. Ptaszek ten wygląda jak kora drzewa, dlatego tak świetnie się maskuje i tak trudno go zauważyć. U lelków występuje dymorfizm płciowy – samce na końcach dwóch skrajnych sterówek i trzech skrajnych lotek posiadają białe plamki, których brak u samic. Ptaki te charakteryzują się słabymi i małymi nogami, nie potrafią zbyt długo chodzić, dlatego zrywają się do lotu nawet wtedy kiedy odległość do pokonania jest niewielka.

Bytują w suchych, świeżych i mieszanych borach sosnowych najlepiej o nieregularnej linii brzegowej. Najchętniej wybierają takie miejsca, które są urozmaicone dużą ilością zrębów oraz otwartych przestrzeni. Dlatego też jeśli w lesie, w którym występuje lelek, prowadzona jest wycinka drzew to można się spodziewać, że za rok w miejscu wycinki będą obecne nowe osobniki tego gatunku albo para z sąsiadującego terytorium zawłaszczy sobie nowy obszar. Czasem ptaki te wybierają na miejsce bytowania wrzosowiska, torfowiska wysokie i przejściowe. Natomiast niezwykle rzadko bytują w lasach mieszanych i grądach.

Zobaczyć lelka jest niezwykle trudno, za to bardzo łatwo go usłyszeć. To dzięki charakterystycznemu głosowi godowemu, który przypomina odgłos pracy małego silnika spalinowego. Śpiew tych ptaków można usłyszeć od maja do sierpnia, najlepiej w  ciepłe i bezwietrzne wieczory, noce i poranki. Lelki śpiewają zarówno siedząc na ziemi jak i siedząc na gałęzi, natomiast w trakcie lotu charakterystycznie klaszczą skrzydłami oraz wydają głos ostrzegawczy. Można się zasłuchać w tym magicznym terkotaniu, ale trzeba uważać, ponieważ można dać się nabrać turkuciowi podjadkowi, ropusze paskówce lub różnym gatunkom żab – dźwięki przez nie wydawane są z daleka bardzo podobne do głosów lelka.

Pożywieniem lelków  są owady, na które poluje na brzegach lasu, nad młodnikami i czasem nad łąkami. Najchętniej odżywiają się chrząszczami i ćmami, które łowią w trakcie lotu i połykają w całości. Czasem, kiedy ‘lenistwo’ bierze górę, wtedy siadają na gałęzi drzewa, czatują na ofiarę, chwytają ją w locie i wracają do czatowni. Niestrawione resztki pokarmu wydalają w postaci niezbyt dużych wypluwek (ich wymiar to około 10x14x17mm).

 

Lelki wyprowadzają zwykle dwa lęgi – pierwszy od drugiej połowy maja do końca czerwca oraz drugi w lipcu. Ptaki te nie budują gniazda, a jaja składają bezpośrednio na ziemi, najczęściej w małym zagłębieniu. Zazwyczaj znoszą jaja w ilości 2 sztuk, w odstępach dwudniowych. Natomiast wysiadywanie trwa 16 – 21 dni i zaczyna się z od złożenia pierwszego jaja. Wysiadywaniem zajmuje się przede wszystkim samica. Samiec zmienia ją w tej czynności tylko na krótki czas, jaki jest potrzebny do zdobycia pokarmu. Niektórzy badacze twierdzą, że niepokojone ptaki mogą przenieść jaja w paszczy na bezpieczną odległość. Młode wykluwają się pokryte siwawym, przypominającym pleśń puchem, prawie zlewającym się ze ściółką. Początkowo są ogrzewane przez matkę i trzymają się miejsca, gdzie wykluły się z jaj. Tylko dla oddania kału odchodzą na bok tak, że po kilku dniach wokół nich tworzy się krąg z kupek. Potem co noc odchodzą nieco dalej, a pozostawione kupki zdradzają ich ścieżki. Po 15 – 20 dniach zaczynają latać. Gdy czują się zagrożone otwierają szeroko dzioby i zaczynają syczeć. Później o młode troszczy się tylko ojciec, ponieważ matka wysiaduje drugi lęg.

Lelek, fot. Jacek Zięba   www.obrazynatury.art.pl ; tekst Selketowa

Dodaj komentarz

Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej...

Celem zapewnienia najlepszej możliwej jakości przeglądania Strona korzysta z pilków cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do tych plików w ustawieniach Twojej przeglądarki. Kontynuowanie przeglądania strony jak i klikniecie przycisku ZGADZAM SIĘ na banerze oznacza wyrażenie zgody na powyższe. Chcesz wiedzieć więcej? Zajrzyj do polityki cookies tej strony: https://plamkamazurka.pl/polityka-cookies/. Znajdziesz tam także możliwość zmiany ustawień cookies oraz na http://wszystkoociasteczkach.pl/

Zamknij