Opowieści Arkadiusza Szarańca

Arkadiusz Szaraniec „Żołna – renesans”

To bardzo miła zagadka – co powoduje, że mamy w Polsce coraz więcej stanowisk lęgowych żołny? Ten rzadki  i zanikający gatunek odradza się, pojawił się ostatnio nawet…w Puszczy Białowieskiej oraz w paru innych miejscach, w których nie widziano go od wielu lat.
To intrygujące zjawisko, a trudne je wytłumaczyć ot, tak ogólnym „ociepleniem klimatu”, bo jednocześnie kraska (która przecież wymaga podobnych warunków co żołna) jest z roku na rok coraz rzadsza. No, ale kraska potrzebuje starych dziuplastych drzew do gniazdowania, o które jest znacznie trudniej niż piaszczyste ściany czy urwiska.
Ale nie ma co gdybać. Oto kilka konkretnych informacji zaczerpniętych od Sławomira Mrozka i Darka Siwierskiego, którzy robiąc piękne zdjęcia żołn (zamieszczone ostatnio na www.BirdWatching.pl) od czerwca 2012 regularnie obserwują jedną ich kolonię na Ponidziu (woj. świętokrzyskie):
 
Stanowisko jest znane od pewnego czasu. Znajduje się w wysokiej piaszczystej skarpie, tuż przy polnej, dość intensywnie uczęszczanej (nawet przez ciągniki) drodze. Wokoło rozciągają się pola uprawne oraz różne łąki i nieużytki, porośnięte trawą, ziołami, krzewami i pojedynczymi drzewami. Lasów jest tu mało. Są to więc szeroko otwarte przestrzenie, na jakich lubi żerować żołna. Ma tutaj w bród pokarmu.
Żołny chwytają trzmiele, ważki, końskie gzy, także motyle. Ostatnio panujące, długotrwałe upały stworzyły idealne warunki do żerowania, bo owadów było wszędzie bardzo wiele.
W zeszłym roku gnieździły się tu 2 pary, w tym roku jest ich 5. Nor jest więcej – w jednej z opuszczonych (łatwo je rozpoznać po śladach wokoło otworów) zagnieździła się …para mazurków. Żołny i mazurki nie darzą się sympatią, przeganiają się nawzajem – do rzadkości należy taki chwilowy rozejm, jak ten uchwycony przez Darka Siwierskiego (żołna i mazurek siedzą obok na jednej gałązce, każde z pokarmem dla piskląt w dziobie). Obok żołn ma też na wysokim modrzewiu swoje gniazdo dzierzba gąsiorek – teraz już z dużymi pisklętami. Żołny i dzierzba przeganiają się wzajemnie – ale pomimo głośnych kłótni stale panuje remis, bo żadna ze stron nie ma wyraźnej przewagi sił.
Żołny dość późno jak na ptaki rozpoczynają swój dzień – bo dopiero około 7 rano. Wyraźnie czekają na czas aż słońce zacznie mocniej operować, temperatura wzrośnie i owady licznie pojawiają się w powietrzu. Żołny chwytają je tylko w locie. Są dobrymi lotnikami, latają szybko, ale często też szybują na swoich rozpostartych szeroko skrzydłach. Tak też robią, kiedy wlatują w nagrzaną przestrzeń przy samym urwisku z dziuplami i zanim w nich zanurkują. Wtedy na moment zawisają w powietrzu, mają wtedy szeroko rozłożone skrzydła, jak kolibry.
Kiedy żołny dolatują z pokarmem w pobliże gniazda dość głośno świergolą, jakby zawiadamiając pisklęta o zbliżającym się posiłku. Czasem przed wlotem do gniazd siadają ze zdobyczą w dziobie na pobliskich wysokich modrzewiach. To są ich stałe czatownie, z których wyraźnie widzą całą okolicę i przestrzeń przy samych otworach. Przysiadają tam kiedy są czymś zaniepokojone i obserwują wtedy otoczenie gniazd, a także chyba po to, aby złapane owady, zwłaszcza tez z żądłami, przygotować jako pokarm już gotowy do połknięcia przez młode ptaki.
Pisklęta zaraz po wykluciu najpierw przebywają w komorach lęgowych na końcu dość długiego korytarza. Wyraźnie to widać po zachowaniu dorosłych ptaków – bo w tym okresie dostarczając pokarm młodym znikają w norach na dłuższą chwilę. Kiedy pisklęta podrastają przemieszczają się w pobliże samego otworu. Wtedy dorosłe ptaki  nurkując z dostarczanym pokarmem siedzą w norze siedzą bardzo krótko. I znowu startują po kolejny transport.
Ulubionym miejscem przesiadywania żołn jest spory krzak głogu, rosnący przy samym zboczu z norami. Czasem siedzi tam nawet kilka ptaków jednocześnie. Ale żołny zmieniają swoje zachowania, odpoczywają i czuwają w zupełnie innych punktach. Trudno wyśledzić od czego to zależy.
Ostatnio długo panująca słoneczna pogoda stworzyła wręcz idealne warunki, aby każda para wykarmiła pełen komplet pisklaków. Niedługo młode żołny opuszczą swoje nory i będą oczekiwały na pożywienie, siedząc tuż przy otworach wejściowych. Wtedy się okaże jaki był tegoroczny przychówek. Trzymajmy kciuki za ten rezultat – od niego zależy jak wyjdą fotoreportaże Sławka i Darka z życia prywatnego świętokrzyskich żołn : )… I co najważniejsze – jak liczna będzie ta kolonia w następnym roku.
Z ostatnich dni: młode żołny już opuściły gniazda. Jest ich ok. 20. Zaraz będą odlatywały do Afryki. Trudno je policzyć, bo są podobnie ubarwione jak dorosłe sztuki (można je rozpoznać tylko z bliska po ubarwieniu oka, rodzice mają czerwone tęczówki, a dzieci – ciemne). Wszystkie latają teraz szybko, a dorosłe osobniki  karmią młode na wysokich okolicznych drzewach.
Z ostatnich informacji wynika, że na terenie Polski gniazduje około 100 par żołny, z czego – uwaga – prawie połowa na terenie Świętokrzyskiego. Z tego powodu postulowałem, aby właśnie żołnę uczynić przyrodniczym symbolem tego regionu, który jest bardzo zróżnicowany, a wciąż mało znany.
W pobliżu Ostrowca Świętokrzyskiego – jak pisał mi Ireneusz Kaługa, który tam zrobił całą serię zdjęć żołny – gnieździ się ok. 40 par, ale w kilku koloniach o różnej wielkości. Kiedy zapytałem go o liczbę młodych odpisał „ – A tego to nie wie nikt!”. Jakoś mnie to nie martwi…: )Trzymajmy kciuki, aby jak najwięcej ich powróciło

Arkadiusz Szaraniec

Żołna z mazurkiem(!) w obiektywie Dariusza Siewierskiego

Żołny w obiektywie Sławomira Mrozka

Leave a Reply

Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej...

Celem zapewnienia najlepszej możliwej jakości przeglądania Strona korzysta z pilków cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do tych plików w ustawieniach Twojej przeglądarki. Kontynuowanie przeglądania strony jak i klikniecie przycisku ZGADZAM SIĘ na banerze oznacza wyrażenie zgody na powyższe. Chcesz wiedzieć więcej? Zajrzyj do polityki cookies tej strony: https://plamkamazurka.pl/polityka-cookies/. Znajdziesz tam także możliwość zmiany ustawień cookies oraz na http://wszystkoociasteczkach.pl/

Zamknij