Ogólne

Bogatka – Ptak Zimy 2009

Chyba każda osoba, która zagląda na Plamkę, przyzna mi rację. Silną stroną strony jest otwarcie na spojrzenia na ptaki oczyma innych osób. Zazwyczaj są to piękne fotografie, czasem grafiki. Cieszą mnie też teksty, choć jest ich tu dość mało. Toteż mam wielką przyjemność przedstawić bardzo ciekawą pracę Antka Marczewskiego „Bogatka – Ptak Zimy 2009”. Myślę, że nie jedna osoba inaczej spojrzy na tą pospolitą sikorę. Życzę miłej lektury.

                                                                                                                      Krogulec14

„Bogatka (Parus major)

 Żaden inny przedstawiciel rodziny sikor (Paridae) nie ma tak rozległego areału jak bogatka, którą spotkać można niemal w całej Euroazji – od północnych krańców Fennoskandii po tropikalne południe Indonezjii i od Atlantyku po Pacyfik. Ten niewielki ptak, wielkością zbliżony do wróbla, stał się również jednym z ulubionych obiektów badań ornitologów z całego świata. W międzynarodowej bazie danych Biosis Previews zgromadzono ponad 1300 rekordów związanych z publikacjami poświęconymi bogatce. Czy to znaczy, że nie ma ona już przed nami żadnych tajemnic? Nowo rozpoczynane projekty, a także fakty wychodzące na światło dzienne dzięki trwającym od lat badaniom, zaprzeczają tej śmiałej tezie.

 

2009.01.07 – Bogatka (Parus major) – karmnik, Łapy  Autor: Marcin Perkowski   www.ptaki.fotolog.pl

Dlaczego dobrze być grubym samcem

 W Polsce bogatka należy do najpowszechniej występujących gatunków ptaków. Jak wynika z najnowszego raportu omawiającego wyniki Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych (MPPL), w latach 2005-2006 jej obecność stwierdzono na 85% powierzchni badawczych. Równie powszechny jest skowronek, którego jednak znacznie trudniej spotkać w mieście, podczas gdy bogatkę zna niemal każdy, kto choć raz zimą próbował dokarmiać ptaki. Pozostając na chwilę przy zimie warto dodać, że podczas corocznego Zimowego Liczenia Ptaków w Parkach i Ogrodach (najbliższe 24 i 25 stycznia) bogatka od 4 lat jest najczęściej (ale nie najliczniej) obserwowanym wówczas gatunkiem.
 Zasiedla niemal wszystkie rodzaje siedlisk, w których występują drzewa – unika jedynie zwartych borów niżowych i górskich. W górach występuje do wysokości górnej granicy lasu (w zależności od pasma górskiego waha się ona między 1000 i 1200 m.n.pm.). Co dzieje się z bogatkami zimą? Część odlatuje – ich migracja ma miejsce we wrześniu i październiku. W tym czasie zdarza się, że przelot jest wyjątkowo intensywny – w latach 60. XX w. w ciągu jednego dnia koło Gdańska zaobserwowano ponad 13 tys. wędrujących ptaków. W Europie co kilka lat dochodzi do „inwazji bogatek”. Przyczyn jest kilka, jednak najczęściej tak intensywne przemieszczenia wywołane bywają wysokim sukcesem lęgowym połączonym z małą ilością orzeszków bukowych – jednego z podstawowych naturalnych pokarmów bogatek w okresie jesienno-zimowym. Osobniki pochodzące z takiej inwazji dały prawdopodobnie początek grupie, która skolonizowała północną Norwegię w latach 40. i 50. XX w. Zazwyczaj ptaki nie przemieszczają się na bardzo duże dystanse, jednak zdarzają się wyjątki. Jednym z nich była bogatka zaobrączkowana w 2000 roku w Krakowie, a dwa lata później znaleziona w Moskwie – przeleciała 1337 km (dane Krajowej Centrali Obrączkowania Ptaków – Stacji Ornitologicznej MiIZ PAN w Gdańsku).
 Osobniki pozostające w kraju na zimę często przenoszą się w tym czasie w pobliże osiedli ludzkich, gdzie chętnie korzystają z pokarmu wykładanego dla nich w karmnikach. Powszechnie wiadomo, że jedzą słoninę (która katgorycznie nie może być solona), a poza tym gustują w nasionach słonecznika. W miejscach, gdzie trudniej o pokarm, bogatki potrafią zachowywać się niehonorowo i wykradać nasiona pracowicie schowane w szczelinach kory przez sosnówki. Podczas zimowych obserwacji nietrudno zauważyć, że bogatki najczęściej przemieszczają się grupą. Takie grupy tworzą się na początku zimy i rozpadają wraz z rozpoczęciem zajmowania przez ptaki terytoriów lęgowych. W skład stada wchodzi z reguły dorosły samiec, jego towarzyszka oraz niespokrewnione z nimi jednoroczne osobniki. Żerują one wspólnie na obszarze około 4-8 ha, przy czym nieraz terytoria sąsiednich grup zachodzą na siebie. W obrębie stada szybko tworzy się hierarchia. Samce mają wyższą pozycję niż samice, a ptaki dorosłe wyższą niż młodociane.
 Głównym ptasim wrogiem bogatek jest krogulec. Zimą niebezpieczeństwo z jego strony jest szczególnie istotne, gdyż oznacza konieczność przerwania żerowania, a więc brak możliwości tworzenia zapasów tłuszczu niezbędnych do przetrwania mroźnej nocy. Zaatakowane sikory kryją się w gąszczu, gdzie nieruchomo zastygają na około minutę, czekając, aż niebezpieczeństwo minie. Ornitolodzy z Instytu im. Edwarda Grey’a z Oksfordu postanowili sprawdzić, czy w sytuacji zagrożenia (powodowanej puszczanym w pobliżu karmnika modelem krogulca) ptaki będą ograniczać rezerwy tłuszczowe (aby zachować szybkość i manewrowość decydujące o życiu podczas ucieczki przed skrzydlatym drapieżnikiem), czy raczej je zwiększać (w związku ze skróconym okresem przeznaczonym na żerowanie). Udało się potwierdzić pierwszą hipotezę – co więcej, okazało się, że najsilniej swoje zapasy tłuszczu redukują osobniki dominujące (być może dzięki temu, że są w stanie szybciej te straty później uzupełnić).

2009.01.07 – Bogatka (Parus major) – karmnik, Łapy  Autor: Marcin Perkowski   www.ptaki.fotolog.pl

Świat bogatek – świat bez kryzysu mieszkaniowego

 Bogatki są dziuplakami. Okazuje się jednak, że kiedy zostaną postawione przed wyborem: dziupla naturalna lub skrzynka lęgowa, chętniej wybierają tę pierwszą. Poza sezonem lęgowym budki bywają wykorzystywane również zimą jako miejsce nocowania. Jeśli jest w niej stare gniazdo, ptak może oszczędzić więcej energii, dlatego z czyszczeniem skrzynek warto wstrzymać się, aż miną najcięższe zimowe mrozy.
Czasem bogatki nie chcą czekać, aż skrzynka zostanie powieszona – w Warszawie 3 pary tych sikor zagnieździły się kiedyś w budkach wystawionych na sprzedaż w jednym ze sklepów ogrodniczych. Gdy brakuje zarówno skrzynek lęgowych, jak i naturalnych dziupli, bogatki są w stanie wykorzystać na gniazdo różne miejsca – nawet takie, w których predyspozycje w tym kierunku można początkowo nie wierzyć. Gości odwiedzających szkocki rezerwat Kinross zdziwiła kiedyś para tych ptaków, która zamieszkała w… popielniczce powieszonej w pobliżu wejścia do centrum informacyjnego. Z kolei w Polsce, w województwie lubuskim, listonosz musiał znaleźć inny sposób dostarczania korespondencji, gdyż ptaki zaanektowały skrzynkę pocztową. Coraz częstszym widokiem są gniazda bogatek w metalowych słupkach ogrodzeniowych. Nie jest to jednak miejsce bezpieczne dla piskląt – przy silnych opadach mogą się w takim miejscu utopić, a podczas upałów umrzeć z przegrzania. Dlatego, jeśli mamy w ogródku lub na działce takowe słupki, lepiej przed sezonem lęgowym porządnie je zatkać, by nie narażać zdrowia i życia ptaków. Wśród innych zasługujących na uwagę lokalizacji bogatkowych gniazd warto wymienić stary garnek, sygnalizator świetlny zawieszony na wysięgniku nad główną ulicą w Płocku, szlaban kolejowy, klosz latarni ulicznej, trawiarka (maszyna rolnicza do przerzucania siana) czy budka dla puszczyka. Gdy bogatka zajmie już miejsce i złoży jaja, potrafi ich zażarcie bronić. Drapieżnik próbujący dostać się do wysiadującego ptaka może usłyszeć znakomitą imitację syczenia węża, która często wystarcza do ostudzenia jego zapału. Podobną strategię antydrapieżniczą stosują w okresie zimowym bogatki nocujące w dziuplach i innych otworach. Ptaki z okolic Irkucka regularnie nocują zimą w specjalnie wykopanej w tym celu jamach w śniegu.
 Bogatki wyprowadzają w ciągu roku przeważnie dwa lęgi, przy czym pierwszy jest zazwyczaj liczniejszy od pierwszego: może się w nim znajdować nawet do 14 jaj! W Wytham Woods w Wielkiej Brytanii ornitolodzy z Uniwersytetu w Oksfordzie od prawie pół wieku badają tamtejszą populację bogatek, dzięki czemu udało im się zauważyć, że obecnie początek składania jaj przypada średnio dwa tygodnie wcześniej niż 47 lat temu. Jedna z przyczyn związana jest z piędzikiem przedzimkiem Operophtera brumata. Larwy tego motyla wiosną pojawiają się w ogromnej ilości – na jednym okazie dębu stanowią do 90% biomasy wszystkich owadów. Dzięki temu bogatki mogą wykarmić swoje liczne potomstwo – jedno pisklę pochłania dziennie około 70 gąsienic. Ponieważ masowy pojaw tych ostatnich stymulowany jest temperaturą otoczenia, której średnia wartość w ciągu ostatnich kilku dekad wyraźnie wzrosła, larwy pojawiają się coraz wcześniej. Brytyjskie bogatki zdołały dostosować swój cykl życiowy do nowych warunków, co, paradoksalnie, nie za bardzo udaje się sikorom z Holandii, leżącej po drugiej stronie Morza Północnego.”

C.d. nastąpi 🙂 

Leave a Reply

Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej...

Celem zapewnienia najlepszej możliwej jakości przeglądania Strona korzysta z pilków cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do tych plików w ustawieniach Twojej przeglądarki. Kontynuowanie przeglądania strony jak i klikniecie przycisku ZGADZAM SIĘ na banerze oznacza wyrażenie zgody na powyższe. Chcesz wiedzieć więcej? Zajrzyj do polityki cookies tej strony: https://plamkamazurka.pl/polityka-cookies/. Znajdziesz tam także możliwość zmiany ustawień cookies oraz na http://wszystkoociasteczkach.pl/

Zamknij